Gemi İpoteği ve Deniz Ticareti Rehin Sözleşmesi

Türkiye ile İtalya arasındaki deniz ticareti, gemi inşası ve filo finansmanı işlemlerinde kredi veren bankaların ve finans kuruluşlarının alacaklarını güvence altına alan temel ayni teminat aracı gemi ipoteğidir. 30 Mart 1942 tarihli ve 327 sayılı Kraliyet Kararnamesi ile yürürlüğe giren İtalyan Denizcilik Kanununun (Codice della navigazione) 565'inci maddesi ve devamında düzenlenen gemi ipoteği ve deniz ticareti rehin sözleşmesi (İtalyanca: atto notarile di ipoteca navale su unità commerciale), ticari gemiler veya inşa halindeki deniz araçları üzerinde alacaklı lehine rehin hakkı kuran resmi noterlik senedidir.

İtalyan Denizcilik Kanununda İradi Gemi İpoteği Rejimi

İtalyan Denizcilik Kanununun alacaklı imtiyazları ve ipotek hükümlerini düzenleyen başlığı (Dei privilegi e della ipoteca) uyarınca ticaret gemileri taşınır mal niteliğinde olmalarına rağmen özel bir sicil rejimine tabidir. Kanunun 565'inci maddesi gereğince bir gemi veya gemi payı (carato) üzerinde yalnızca iradi ipotek (ipoteca volontaria) tesis edilebilir; kara hukukundan farklı olarak gemiler üzerinde kanuni veya yargısal ipotek kurulmasına izin verilmez.

Gemi ipoteği sözleşmesinin hukuken geçerli olması için noterlikçe düzenlenen resmi senet (atto pubblico) veya imzası noter tarafından onaylanmış özel yazılı senet (scrittura privata autenticata) şeklinde yapılması zorunludur. Bu şekil şartına uyulmaması işlemin mutlak butlanla (pena di nullità) geçersiz sayılmasına yol açar. Geminin mülkiyet ve sicil durumu işlem öncesinde İtalyan Deniz Ticaret İdaresi gemi sicil kaydı doğrulama adımlarıyla teyit edilir.

Liman Siciline Tescil ve Gemi Tasdiknamesine Şerh Usulü

İtalyan Denizcilik Kanununun 566 ve 567'nci maddeleri uyarınca ipotek senedinde geminin adı, sicil numarası, bağlama limanı, tonajı ile teminat altına alınan kredi tutarı ve faiz oranı açıkça gösterilmelidir. İpoteğin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ve sıra derecesinin belirlenmesi için geminin kayıtlı olduğu İtalyan liman başkanlığı (Capitaneria di Porto) nezdindeki büyük gemi siciline (matricola delle navi maggiori) tescil edilmesi şarttır.

Sicil tescilinin yanı sıra ipotek şerhinin gemide bulundurulan gemi tasdiknamesi (atto di nazionalità) üzerine işlenmesi gerekir. İnşa halindeki gemiler üzerinde kurulan ipotekler ise tersanenin bağlı bulunduğu bölgedeki inşa halindeki gemiler siciline kaydedilir. Gemi finansman borcunun tamamen ödenmesi halinde ipoteğin sicilden silinmesi noter tasdikli ipotek fek ve terkin belgesi düzenlenerek gerçekleştirilir.

Deniz Alacaklısı İmtiyazları ve Cebri İcra Sırası

İtalyan Denizcilik Kanununun gemi ve navlun üzerindeki imtiyazları düzenleyen 552'nci maddesi (Dei privilegi sulla nave e sul nolo) uyarınca gemi adamı alacakları, kurtarma ve yardım ücretleri, liman vergileri ile müşterek avarya garame payları gemi ipoteğinden önce gelen kanuni rehin haklarıdır. Gemi ipoteği alacaklısı, kanuni deniz imtiyazlarından hemen sonra ve diğer tüm adi alacaklılardan önce geminin satış bedelinden alacağını tahsil etme hakkına sahiptir.

Borçlu donatanın kredi geri ödemelerinde temerrüde düşmesi halinde alacaklı banka, Kanunun cebri icra ve ihtiyati tedbir hükümleri (Dell'esecuzione forzata e delle misure cautelari) çerçevesinde geminin seferden men edilmesini ve cebri satışını talep edebilir. Liman idarelerine sunulan teknik ve hukuki belgelerin tevdi kuralları İtalyan liman başkanlıkları gemi ve yük evrakı teslimi rehberinde açıklanmaktadır.

Gemi İpoteği Senetlerinde Apostil ve Yeminli Tercüme

Türkiye ile İtalya arasındaki gemi alım satımı ve denizcilik kredisi işlemlerinde noterlik ipotek senetlerinin, sicil kayıtlarının ve yönetim kurulu rehin kararlarının sınır ötesi geçerliliği tasdik zincirine bağlıdır. İtalya'daki noterler tarafından tanzim edilen gemi ipoteği senetleri Procura della Repubblica makamı tarafından apostil edilir. İtalyan liman başkanlıklarınca verilen gemi sicil kayıt özetleri ise Prefettura makamınca tasdiklenir.

Türkiye'de düzenlenen gemi ipotek sözleşmeleri, kredi genel sözleşmeleri ve şirket yönetim kurulu kararlarının noter onaylı tercümeleri herhangi bir il ya da ilçedeki valilik veya kaymakamlık makamlarınca apostil edilir (Noterlik Kanunu m.199). Türk deniz ihtisas mahkemelerince verilen ihtiyati haciz veya sicil tescil kararlarının aslı ise adalet komisyonu apostil şerhini taşımalıdır. Bu süreç deniz ticareti ve gemi sicil belgeleri apostil rehberi kurallarına uygun yürütülür. Türkiye'de yeminli tercümanın yemin zaptı noterlik makamında yapılır. Kabul garantisi verilmez; değerlendirme gemi sicilini tutan ilgili liman başkanlığına, denizcilik idaresine ve finansman sağlayan bankanın hukuk servisine aittir. Büromuz, gemi ipotek senetlerini deniz ticareti hukuku terminolojisine uygun biçimde tercüme etmektedir.

Sık Sorulan Sorular

İtalyan hukukunda ticaret gemileri üzerinde mahkeme kararıyla yargısal ipotek kurulabilir mi?

Hayır, İtalyan Denizcilik Kanunu art. 565 uyarınca gemiler üzerinde kanuni veya yargısal ipotek kurulamaz; gemi ipoteği yalnızca malikin iradesiyle ve noterlik senediyle tesis edilebilir.

Gemi ipoteği sözleşmesi hangi makama tescil edildiğinde üçüncü kişilere karşı hüküm doğurur?

İtalyan Denizcilik Kanunu art. 567 gereğince ipotek senedi, geminin kayıtlı bulunduğu liman başkanlığı siciline tescil edildiğinde ve gemi tasdiknamesine işlendiğinde aleniyet kazanır.