Aile Şirketleri Devir Sözleşmesi (Patto di Famiglia)

İtalya'da faaliyet gösteren aile işletmelerinin ve Türkiye ile ortak girişim yürüten sermaye şirketlerinin en büyük risklerinden biri, kurucu ortakların vefatı durumunda miras kavgaları nedeniyle şirketin parçalanmasıdır. Klasik miras hukukunda geçerli olan miras sözleşmesi yasağına istisna getiren İtalyan Medeni Kanununun (Codice Civile) 768 bis ve devamı maddelerinde düzenlenen aile şirketleri devir sözleşmesi (İtalyanca: patto di famiglia per il passaggio generazionale d'impresa), girişimcinin işletmesini veya şirket hisselerini hayattayken belirlediği altsoyuna devretmesini ve şirketin bütünlüğünü güvence altına almasını sağlayan özel bir hukuki mekanizmadır.

İtalyan Hukukunda Aile Paktı Kavramı ve Nesiller Arası Devir

İtalyan Medeni Kanununun 768 bis maddesi uyarınca aile paktı (patto di famiglia), girişimcinin ticari işletmesini (azienda) veya sermaye şirketlerindeki ortaklık paylarını bir veya birden fazla altsoyuna (discendenti) devrettiği özel bir sözleşmedir. Bu sözleşmenin ana gayesi, nesiller arası geçişte (passaggio generazionale) şirket yönetiminin bölünmesini önlemek ve işletme faaliyetlerinin kesintiye uğramadan devamını temin etmektir.

Genel hisse devirlerinden farklı olarak aile paktı, miras hukukunun katı kurallarını işletme sürekliliği lehine esnetir. Şirket yapısındaki ortaklık hisselerinin intikali şirket hisse devir sözleşmesi kuralları ile uyumlu olarak ticaret siciline bildirilir.

Şekil Şartı ve Sözleşmeye Katılım Zorunluluğu

İtalyan kanun koyucu aile paktı için çok katı bir geçerlilik şekli öngörmüştür. Kanunun 768 ter maddesi uyarınca sözleşmenin butlan yaptırımı altında (a pena di nullità) mutlaka noter huzurunda resmi senet (atto pubblico) biçiminde düzenlenmesi zorunludur. Tarafların adi yazılı metinle veya noter tasdiksiz imza ile aile paktı kurmaları kesinlikle hükümsüzdür.

Sözleşmenin geçerli olabilmesi için Kanunun 768 quater maddesi gereğince o tarihte miras açılmış olsaydı mirasbırakanın saklı pay sahibi (legittimari) olacak tüm kişilerin (sağ kalan eş ve diğer çocuklar) sözleşmeye bizzat katılması şarttır. Şirket paylarının devri sonrasında yönetim organı kararları ve sicil tadilleri İtalyan Srl pay devri ve CCIAA tescili usullerine göre yürütülür.

Saklı Pay Sahiplerinin Tazmini ve Miras Uyuşmazlıklarının Önlenmesi

Aile paktı mekanizmasında şirketi veya hisseleri devralan lehtar altsoy (assegnatario dell'azienda), sözleşmeye katılan diğer saklı pay sahiplerine miras paylarına düşen karşılığı nakit veya ayni olarak ödemekle yükümlüdür. Bu tasfiye ödemesi (liquidazione dei legittimari), şirketi devralmayan diğer mirasçıların haklarını peşinen teslim almasını sağlar.

Aile paktının en devrimci hukuki sonucu, sözleşmeyle devredilen işletme veya payların mirasbırakanın vefatı sonrasında miras ortaklığına geri getirilememesidir. Yani diğer mirasçılar gelecekte bu devirler aleyhine tenkis davası (azione di riduzione) veya denkleştirme (collazione) talebinde bulunamazlar. Klasik miras paylaşımlarında ihtiyaç duyulan veraset ilamı ve mirasçılık belgesi süreçleri bu sayede aile şirketi açısından bir çekişme kaynağı olmaktan çıkar.

Sınır Ötesi Şirket Devirlerinde Apostil ve Yeminli Tercüme

Türkiye ile İtalya arasında ortaklığı bulunan veya her iki ülkede iştirakleri olan aile şirketlerinin pakt sözleşmeleri sınır ötesi resmi makamlara sunulurken tasdik zincirine tabidir. İtalya'daki noterler tarafından tanzim edilen aile paktı resmi senetleri ve şirket karar tutanakları Procura della Repubblica makamınca apostil edilir. İtalyan ticaret odalarından (CCIAA) alınan güncel şirket sicil kayıtları ise Prefettura birimlerince tasdiklenir.

Türkiye'de düzenlenen şirket ortaklar kurulu kararları, noter vekâletnameleri ve pay devir taahhütnamelerinin noter onaylı tercümeleri herhangi bir il ya da ilçedeki valilik veya kaymakamlık makamlarınca apostil edilir (Noterlik Kanunu m.199). Türk mahkemelerince karara bağlanan şirket tespit ve tescil ilamlarının aslı ise adalet komisyonu apostil şerhini taşımalıdır. Türkiye'deki yasal düzenlemeler uyarınca tercümanın yemin zaptı noterlik makamında akdedilir. Kabul garantisi verilmez; sözleşmenin tescil uygunluğu ve şirket ana sözleşmesine uyumu İtalyan Ticaret Odası CCIAA ile yetkili noterin takdirindedir. Büromuz, sınır ötesi aile şirketi devir sözleşmelerini ve noterlik belgelerini şirketler hukuku terminolojisi titizliğiyle çevirmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Aile paktı sözleşmesi adi yazılı şekilde imzalanabilir mi?

Hayır, İtalyan Medeni Kanunu art. 768 ter uyarınca aile paktının noter huzurunda resmi senet (atto pubblico) şeklinde yapılması kanuni geçerlilik şartıdır; adi yazılı yapılan sözleşmeler batıldır.

İşletmeyi devralmayan diğer mirasçılar ileride tenkis davası açabilir mi?

Hayır, aile paktı usulüne uygun akdedilip saklı pay sahiplerine tasfiye payları ödendiğinde, devredilen şirket hisseleri mirasbırakanın ölümünden sonra tenkis veya denkleştirme davasına konu edilemez.