Dava Öncesi Ticari Sulh Sözleşmesi ve Feragatname

Türkiye ile İtalya arasındaki ticari ilişkilerde mal teslimatı, ödeme vadeleri veya distribütörlük uyuşmazlıkları tarafları uzun ve masraflı yargı süreçleriyle karşı karşıya bırakabilir. İtalyan Medeni Kanununun (Codice Civile) 1965'inci maddesinde düzenlenen dava öncesi ticari sulh sözleşmesi ve feragatname (İtalyanca: atto di transazione stragiudiziale e rinuncia alle azioni), tarafların karşılıklı tavizler vererek mevcut bir ihtilafı sonlandırdıkları veya çıkabilecek bir davayı önledikleri bağlayıcı bir mutabakat metnidir.

İtalyan Hukukunda Sulh Sözleşmesinin Tanımı ve Kapsamı

İtalyan Medeni Kanununun 1965'inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca sulh (transazione), tarafların karşılıklı fedakarlıklarda bulunarak (reciproche concessioni) aralarındaki çekişmeyi mahkemeye intikal ettirmeden çözmelerini sağlar. Maddenin ikinci fıkrası, bu karşılıklı tavizler vasıtasıyla taraflar arasında asıl uyuşmazlık konusu dışındaki hukuki ilişkilerin de kurulabileceğini, değiştirilebileceğini veya sona erdirilebileceğini açıkça hükme bağlamıştır. Bu esneklik, ticari alacakların yeniden yapılandırılmasında büyük pratik fayda sunar. İki ülke şirketleri arasındaki ticari protokoller ticari sözleşmelerin tescil ve tasdiki çerçevesinde yasal güvence kazanır.

Kanunun 1967'nci maddesi sulh sözleşmesinin ispatı için yazılı şekli (ad probationem) kural olarak benimsemiştir. Bununla birlikte İtalyan Medeni Kanununun 1350'nci maddesinin on ikinci bendi gereğince taşınmaz mallara veya tescile tabi ayni haklara ilişkin ihtilafları sona erdiren sulh sözleşmelerinin resmi yazılı şekilde düzenlenmesi kanunen zorunludur.

Karşılıklı Tavizler ve Feragatname Hükümlerinin Bağlayıcılığı

Geçerli bir sulh metninin kalbini karşılıklı taviz unsuru oluşturur. Taraflardan yalnızca birinin alacağından tek taraflı vazgeçmesi sulh değil, ibra veya feragat niteliğindedir. Ticari sulh sözleşmelerinde alacaklı genellikle anaparanın belirli bir kısmından veya işlemiş faiz taleplerinden vazgeçerken, borçlu da kesin bir ödeme takvimini kabul eder. Taraflar ayrıca gelecekte aynı hukuki nedene dayanarak birbirlerine karşı adli veya idari takip başlatmayacaklarını beyan eden feragatname (rinuncia tombale alle azioni) kayıtlarına yer verirler.

Sözleşmeye eklenecek açık kayıtlar uyarınca taraflar, İtalyan mahkemelerinde bekleyen davaların feragat nedeniyle düşürülmesini (abbandono del giudizio) taahhüt ederler. Tarafların hak arama özgürlüğü ile mutabakat dengesi İtalya ticari davalarında tebligat ve delil intikali süreçlerine uygun biçimde korunur.

Borcun Yenilenmesi ve Sözleşmenin Feshine İlişkin Sınırlamalar

Uygulamada sulh sözleşmeleri adi sulh (transazione semplice) veya yenileyici sulh (transazione novativa) olarak ikiye ayrılır. Adi sulhte önceki borç ilişkisi varlığını korurken, yenileyici sulhte taraflar önceki hukuki ilişkiyi tamamen ortadan kaldırarak yerine yepyeni bir borç ve hak dengesi kurarlar. Bu ayrım İtalyan Medeni Kanununun 1976'ncı maddesinde düzenlenen temerrüt sonuçları bakımından hayati öneme sahiptir.

Kanunun 1976'ncı maddesi gereğince önceki hukuki ilişki yenileme yoluyla söndürülmüşse, sözleşmede bu hak açıkça kararlaştırılmadıkça borcun ifa edilmemesi sebebiyle sulh sözleşmesinin feshi istenemez. Bu durum borçlunun edimini yerine getirmemesi halinde alacaklının eski taleplerine dönemeyip yalnızca yeni sulh şartlarına dayanabileceği anlamına gelir. Bu nedenle sınır ötesi ticari alacaklarda borcun yenilenmesi ve ibra sözleşmesi ayrımı titizlikle yapılmalı ve fesih hakkı metne açık bir şart olarak işlenmelidir.

Sınır Ötesi Sulh Metinlerinde Apostil ve Yeminli Çeviri

Türkiye ile İtalya arasındaki ticari uyuşmazlıklarda tanzim edilen sulh sözleşmeleri, icra edilebilirlik ve adli makamlara sunum aşamasında iki taraflı evrak tasdikine ihtiyaç duyar. İtalya'da bir İtalyan noteri huzurunda tanzim edilen veya onaylanan sulh akitleri ile feragatnameler Procura della Repubblica makamı tarafından apostil edilir. İtalyan resmi idarelerince veya ticaret odalarınca düzenlenen tasdik yazıları ise Prefettura makamının apostil şerhine tabidir.

Türkiye'de düzenlenen sulh protokolleri, feragatnameler ve şirket imza yetkililerinin vekâletnamelerinin noter onaylı tercümeleri herhangi bir il ya da ilçedeki valilik veya kaymakamlık makamlarınca apostil edilir (Noterlik Kanunu m.199). Türk mahkemelerinde sulh ile sonuçlanan davalara ait mahkeme zaptının ve kesinleşme şerhinin aslı ise adalet komisyonu apostil mührünü taşımalıdır. Türkiye'deki mevzuat uyarınca tercümanın yemin zaptı noter dairesinde yapılır. Kabul garantisi verilmez; değerlendirme ve sulh protokolünün icra kabiliyeti uyuşmazlığa bakan yetkili İtalyan mahkemesi veya icra dairesine aittir. Büromuz, sınır ötesi ticari sulh sözleşmelerini ve feragatnameleri iki dilli hukuk terminolojisine tam uyumla çevirmektedir.

Sık Sorulan Sorular

İtalyan hukukunda ticari sulh sözleşmesinin yazılı yapılması zorunlu mudur?

İtalyan Medeni Kanunu art. 1967 uyarınca sulh sözleşmesi ispat kolaylığı açısından yazılı yapılmalıdır; taşınmaz haklarını içeren sulhlerde ise kanunun 1350'nci maddesi gereği yazılı şekil geçerlilik şartıdır.

Borçlu sulh protokolündeki ödeme takvimine uymazsa alacaklı eski alacağını talep edebilir mi?

Eğer sulh sözleşmesi yenileyici nitelikte akdedilmişse ve sözleşmede fesih hakkı açıkça saklı tutulmamışsa (art. 1976), alacaklı eski alacağına dönemez; yalnızca sulhte kararlaştırılan yeni tutar için takibe geçebilir.